.png)
Wat is een obsessieve-compulsieve stoornis?
Heb je steeds opnieuw dezelfde vervelende gedachtes en/of voel je de drang om bepaalde dingen te doen, zelfs als je dat eigenlijk niet wilt? Dan kan het zijn dat je last hebt van een dwangstoornis, ook wel obsessieve-compulsieve stoornis (OCS) genoemd. Hierbij kun je last hebben van:
Dwanggedachtes (obsessies) - Opdringerige of ongewenste gedachtes, beelden of zorgen die steeds terugkomen en die je angstig of gespannen maken.
en/of
Dwanghandelingen (compulsies) – Rituelen of herhaalde gedragingen die je doet om die angst te verminderen. Bijvoorbeeld steeds je handen wassen of steeds controleren of de deur op slot zit. Iedereen kan een dwangstoornis krijgen. Het kan zwaar zijn en invloed hebben op je dagelijks leven, maar het is goed te behandelen.
Wat veroorzaakt een dwangstoornis?
Waarom krijgt de ene persoon wel een dwangstoornis en de andere niet? Dat is lastig te zeggen. Er is niet één duidelijke oorzaak, maar meestal spelen meerdere dingen een rol.
Lichamelijke factoren
Soms zit dwang in je genen. Als iemand in je familie een dwangstoornis heeft, heb jij meer kans om het ook te krijgen. Bovendien zijn sommige mensen gevoeliger voor dwang, bijvoorbeeld door verschillen in de hersenen.
Ervaringen en omgeving
Stressvolle of heftige gebeurtenissen – vooral in je kinderjaren – kunnen de kans op dwang vergroten. Denk aan verlies, trauma of een onveilige omgeving tijdens het opgroeien.
Persoonlijke eigenschappen
Sommige mensen zijn van nature angstiger of hebben een sterke behoefte aan controle en zekerheid. Dit kan ervoor zorgen dat je sneller dwanggedachtes en -handelingen ontwikkelt.
Hoe ontstaat een dwangstoornis?
Soms begint dwang zonder dat je het echt doorhebt. Je ontdekt dat bepaalde gedachtes of handelingen je tijdelijk rust geven in stressvolle situaties. Steeds vaker gebruik je die handelingen om angst en onrust te verminderen. Op den duur moet je de handelingen uitvoeren omdat de angst anders ondraaglijk voelt. Dit wordt een patroon dat steeds moeilijker te doorbreken is. Gelukkig zijn er manieren om dit juist wel te doen. Zo kun je leren omgaan met dwang.
Waar ligt de grens tussen dwang en gewoonte?
Sommige mensen hebben vaste gewoontes, zoals topsporters die altijd eerst hun linkersok aantrekken voor een wedstrijd. Of kinderen die een tijdje niet op stoeptegels willen stappen. Dat is normaal. Maar als een handeling móet gebeuren en je zonder niet verder kunt, dan kan het dwang zijn. Bij dwang lukt het je vaak niet om je obsessies of compulsies te stoppen, zelfs als je weet dat ze overdreven zijn. Ook kost het veel tijd, en ben je er meer dan één uur per dag mee bezig. Je haalt over het algemeen geen plezier uit de compulsies, maar het kan wel zijn dat je angst tijdelijk lichter voelt. Een ander verschil met een gewoonte is dat je bij dwang door gedachtes of gedrag grote problemen voelt in het dagelijks leven.
Voorbeelden van dwanggedachtes en handelingen
Dwanggedachtes kunnen van alles zijn, bijvoorbeeld:
- Angst dat er iets ergs gebeurt, zoals een brand of een ongeluk.
- Bang zijn dat je iemand pijn hebt gedaan (of dat nog gaat doen).
- Angst om besmet te raken met bacteriën, virussen of vuil.
- Opdringerige, seksuele of gewelddadige gedachtes.
- Een sterk gevoel dat ‘iets niet klopt’ of dat er iets misgaat.
- Twijfels over wie je bent, zoals je geaardheid of je identiteit.
Deze gedachtes kunnen heel intens aanvoelen, maar onthoud: een gedachte hebben betekent niet dat je hem wilt uitvoeren. Dwanghandelingen zijn handelingen die je doet om je angst te verminderen of zekerheid te krijgen. Denk bijvoorbeeld aan:
- Herhaaldelijk controleren
Steeds checken of ramen en deuren op slot zijn.
- Herinneringen controleren
Terugdenken aan een situatie om zeker te weten dat je niets fout hebt gedaan.
- Om geruststelling vragen
Steeds vragen of iets ‘oké’ is.
- Schoonmaken of wassen
Overdreven vaak je handen wassen of spullen poetsen.
- Dingen tellen of herhalen
Woorden, zinnen of bepaalde getallen steeds opnieuw zeggen.
- Alles in een perfecte volgorde zetten
Objecten ordenen op een specifieke manier.
- Situaties of mensen vermijden
Bepaalde plekken of activiteiten niet doen omdat ze dwanggedachtes oproepen.
- Handelingen uitvoeren tot het ‘goed voelt’
Zoals een deur vijf keer openen en sluiten.
Soms zijn deze rituelen zichtbaar, zoals steeds opnieuw het lichtknopje aanraken. Maar soms gebeuren ze alleen in je hoofd, zoals bepaalde gedachtes herhalen of positieve gedachtes ‘gebruiken’ om een negatieve te verdrijven.
Wat kun je doen als je last hebt van dwang?
Wanneer je dwanggedachtes en -handelingen veel impact hebben op je leven, is het verstandig om hulp te zoeken. Wacht daar ook niet te lang mee. Hoe langer je wacht, hoe sterker de dwang wordt. Een fobie kan je leven beïnvloeden, maar er zijn dingen die je zelf kunt doen om beter met je angst om te gaan.
Praat erover
Erover praten helpt. Je kunt steun zoeken in je omgeving, bijvoorbeeld bij een mentor, zorgcoördinator, vertrouwenspersoon of een familielid.
Ga naar de huisarts.
De huisarts kan je ondersteunen of doorverwijzen naar een professional, als dat nodig is.
Twijfel je of hetverstandig is om hulp te zoeken?
Misschien schaam je je voor je obsessies of dwanghandelingen? Onthoud dan: je bent niet de enige. Huisartsen en therapeuten spreken vaker jongeren met dwangklachten dan je denkt. Het is hun werk om je te helpen.
Verder kan dit ook helpen bij dwang:
Praat erover
Vertellen wat er in je hoofd omgaat, is een belangrijke eerste stap. Dit kan soms best lastig zijn, maar praten helpt. Vertel iemand wat jij nodig hebt: wil je gewoon dat iemand luistert, of heb je afleiding nodig?
Weet je niet met wie je kan praten?
Je kan je aanmelden bij een steungroep. Daar kan je praten met anderen die hetzelfde doormaken.
Word lid van een steungroep
In een steungroep kun je je ervaringen delen met andere jongeren die dwangklachten hebben. Je leert van elkaar en steunt elkaar
Zoals een deur vijf keer openen en sluiten.
- Luisteren naar muziek of een podcast
- Chatten met vrienden- Creatief bezig zijn (tekenen, schrijven, muziek maken)
- Buiten wandelen of sporten- Iets met je handen doen
- zoals knutselen of koken
Realiseer je wel dat afleiding helpt, maar geen permanente oplossing is. Om dwang aan te pakken, moet je het aangaan. Dat hoef je niet alleen te doen, een professional kan je daar goed bij helpen.
Geruststelling zoeken helpt niet bij dwang
Als je ergens bang voor bent, is het normaal om bevestiging te zoeken. Bijvoorbeeld door iemand te vragen: “Heb ik iets verkeerds gezegd?” of “Staat het gas wel uit?”.
Voor mensen met OCS wordt geruststelling zoeken een dwanghandeling. Dit lijkt tijdelijk te helpen, maar op de lange termijn wordt de angst juist sterker. Hoe meer je geruststelling zoekt, hoe vaker je denkt dat je het nodig hebt.
Herken je dit bij jezelf? Probeer dan stap voor stap minder geruststelling te vragen. Dit is lastig, maar helpt je op de lange termijn om minder afhankelijk te worden van de dwang.
Hoe kun je een vriend(in) met dwang helpen?
Heeft iemand in je omgeving last van dwang? Misschien weet je niet goed hoe je kunt helpen. Dit kun je doen:
- Begrijp wat OCS is
Hoe beter je weet wat een dwangstoornis is, hoe beter je je vriend(in) kunt steunen. Dwang is niet iets wat je zomaar kunt ’uitzetten’.
- Neem de angst serieus
Ook als jij de dwanggedachtes vreemd vindt, zijn ze voor je vriend(in) heel echt en beangstigend. Neem de gevoelens serieus
en lach ze niet weg.
- Vraag wat nodig is
Wil je helpen, maar weet je niet hoe? Vraag het gewoon. Sommige mensen willen praten, anderen hebben afleiding nodig.
- Moedig aan om hulp te zoeken
Dwangstoornissen zijn goed te behandelen. Help je vriend(in) door aan te moedigen hulp te zoeken bij een professional. Misschien kun je meegaan naar een afspraak, als dat helpt.
- Zorg ook voor jezelf
Je kunt iemand steunen, maar je hoeft het niet op te lossen. Zorg goed voor jezelf en neem afstand als het je te veel wordt.
Voel je je overweldigd door je dwang? Je hoeft het niet alleen te doen. Er is hulp!
Wil je graag je verhaal kwijt of heb je vragen?
telefonische hulpdienst
Je kan elke werkdag bellen met vrijwilligers van de ADF-Stichting voor een goed gesprek of advies:
0343 – 753 009 (elke dag van 9:00 tot 13:30 uur en op maandag tot 17:30 uur)
Traingingen en Steungroepen
Via de ADF-Stichting kan je trainingen volgen en in steungroepen met andere jongeren je ervaringen delen.
Meer info:
Stichting ADF: https://adfstichting.nl
Mental Heroes: https://www.mentalheroes.nl
Kenniscentrum angst en stress bij jeugd: https://www.kasjeugd.nl
.svg)
